|
|
ÇİÇEK VE ÇİÇEK YAPISI
Çiçek, tohumlar vasıtasıyla yeni bireylerin oluşmasını ve bitkinin
devamını sağlar.
Tam bir çiçekte; çiçek sapı, çiçek tablası, çanak yaprak, taç yaprak,
erkek ve dişi organlar vardır. Çiçek sapı çiçeği dala bağlar, çanak
yaprak, taç yaprak, erkek ve dişi organlar dıştan içe
doğru sırayla dört halka şeklinde çiçek tablası üzerine dizilirler.
Çanak yaprak: Genelde yeşil renklidir. Çiçeğin en dış kısmını oluşturur.Çiçek
tomurcuk halindeyken çiçeği korur.
Taç yaprak: Çiçeğin renkli ve kokulu kısmıdır. Tozlaşmada böcekleri
çekerek bitkinin çoğalmasında önemli rol oynar.
Erkek organ: İpçik denilen bir sap ile başçık denilen şişkin bir kısımdan
meydana gelmiştir. Başçıkta, içinde erkek üreme hücreleri (polen) bulunan çiçek
tozu keseleri bulunur. Polenler olgunlaşınca keseler çatlar ve polenler etrafa
yayılır.
Dişi organ: Yumurtalık, dişicik borusu ve tepecik olmak üzere üç kısımdan
oluşur. Yumurtalıkta çok sayıda dişi üreme hücresi (yumurta) bulunur. Dişicik
borusu, tepeciği yumurtalığa bağlayan dar kısımdır. Tepecikte çiçek tozlarının
yapışmasını sağlayan yapışkan bir sıvı bulunur.,
Erkek ve dişi organı bir arada bulunduran bitkilere “bir evcikli” , erkek
ve dişi organları ayrı bulunduran bitkilere de “iki evcikli” bitki denir.
Meşe, mısır, çam, kestane ve fındık bir evcikli, söğüt, antep fıstığı, kenevir
ve kavak iki evcikli bitkilerdir.
TOZLAŞMA
Bitkide çiçeğin görevi tozlaşma yoluyla bitkinin çoğalmasını sağlamaktır.
Bir çiçeğin erkek organından serbest kalan polenlerin diğer çiçeğin dişi
organının tepeciğine ulaşması ve burada yeni bitki tohumlarının oluşması
olayıdır. Tozlaşma olayında etkili faktörler şunlardır:
1.Rüzgar: Polenlerin taşınması rüzgarla sağlanır. Kullanışlı ve sık
görülen bir tozlaşma çeşidi değildir.
2.Böcekler: Polenlerin arılar, sinekler ve benzer böcekler tarafından
taşınması. Yaygın olan tozlaşma şeklidir. Çiçeğin güzel kokusu, güzel ve parlak
görünümü ve salgıladığı şekerli maddeler böceklerin dikkatini çeker. Çiçeğin
üzerine gelen böceklerin ayaklarına yapışan polenler böceğin diğer çiçeklere
konmasıyla oralara taşınmış olurlar.
3.Kendi kendine tozlaşma: Aynı çiçeğin erkek organındaki polenlerin dişi
organına ulaşması sonucu meydana gelen tozlaşma şeklidir.
Çiçekte döllenme sonucunda tohum oluşur ve bu tohumun etrafının yumurtalıkla
çevrilmesi sonucu meyve oluşur. Tohumun toprakta çimlenmesiyle yeni
bitkiler oluşmuş olur.
ÇİMLENME
Tohum içinde embriyo ve besin maddesi bulunan yapıdır. Tohumdan
bitki kökünün, gövdesinin ve yaprak ve çiçeklerin oluşmasına çimlenme
denir.
Tohum çimlenirken gerekli besini çeneklerden alır. Tohumun çimlenebilmesi
için uygun sıcaklık ve hava gerekir.
Çimlenme esnasında tohumun yapısındaki besin kullanılır ve böylece yeni bir
bitki oluşur.
MEYVE
Meyve sadece, çiçekli bitkilere özgü bir üründür. Çiçek tozunun
yumurtalığa erişerek yumurtayı aşılamasıyla birlikte hücresel çoğalma başlar.
Yumurtalık yavaş yavaş şişer ve sonunda meyve halini alır. Tüm meyveleri
beslemekte olan özsu meyveye de erişir. Özsu, olmakta olan meyveyi besler ve
renklendirir. Meyveyi tatlılaştıran da özsudur.
Meyveleri oluşumuna göre gruplandırırız:
Meyve sadece dişi organın yumurtalık dokuları tarafından meydana
getirilirse bunlara Gerçek Meyve denir. Örneğin; şeftali, kayısı, üzüm.
Yumurtalıkla birlikte çiçek tablası, taç ve çenek yapraklar beraberce gelişerek
meyve oluşturuluyorsa bunlara yalancı meyve denir. Örneğin; Çilek, elma, armut.
Bir tane dişi organdan meydana gelen meyvelere Basit Meyve denir.
Örneğin; Kiraz, erik, elma.
Birkaç tane dişi organdan meydana gelen meyvelere ise Bileşik Meyve
denir. Örneğin; Ahududu, böğürtlen.
Ceviz, fındık, kestane gibi bitkilerin meyveleri zamanla sertleşip kurur.
Tohumları yenilen bu meyvelere Kuru Meyve denir.
(Seda ATASOY)
|
